Аграрлық ғылымды бағдарламалық-мақсатты қаржыландырудың жетіспеушілігіне қарамастан, Қарауылтөбе тәжірибелік алаңшықтарында селекция жұмыстары қызу жүріп жатыр. Іріктеу үдерісінің бір жыл болса да үзілуін қалпына келтіру үшін көп уақыт пен адам ресурстарын талап ететіні белгілі. Үздіксіз селекцияның маңыздылығын Ы.Жақаев атындағы Қазақ күріш шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының ғалымдары жақсы түсінеді. Сондықтан да қаржыландыру мәселесінің тезірек шешілуіне үміт үзбей жұмыстарды жалғастыруда. Бүгінгі таңда селекциялық үдерістің толық схемасы бойынша арпа питомнигі құрылды, әртүрлі экологиялық-географиялық шығу тегі жаздық арпаның 3500-ден астам линиялары мен сорттары зерттелуде. Коллекцияда алуан түрлі ботаникалық, шығу тегі мен жетілуінің кең ауқымын қамтитын отандық және шетелдік селекцияның бірегей сорттары бар (коллекцияға вегетациялық кезеңі 55-60 күн болатын өте ерте пісетін сорттар кіреді). Коллекцияда ерекше қызығушылық тудыратын – nudum сортының екі қатарлы арпасының жоғары өнімді формалары және жалаңдән сорттарды жасауда аналық форма бола алатын көп қатарлы сoeleste сорты. Ғалымдар генетикалық өзгергіштік деңгейін кеңейту үшін будандастырумен қатар индукциялық мутагенез әдісін қолданады.
Мутагенездің тиімділігінің негізгі факторы мутантты линиялар мен сандық өзгерістерді іздеу. 2015 жылдан бері жүргізілген зерттеулер нәтижесінде ғалымдар өнімділік белгілерінің жиынтығына ие популяцияларды анықтады және ең бастысы бұл көрсеткіштерді кейінгі ұрпақтарда сақтап қалды. Қазіргі уақытта бәсекеге қабілетті сортты сынау аясында 15 өнімділігі жоғары мутант линиялары сынақтан өтуде. Арпа мутанттарынан құрылған коллекциясы арпа ұрықтарының генетикалық жақсаруы үшін практикалық қызығушылық тудырады. Осылайша, шығармашылық ынтымақтастық шеңберінде «Ядролық технологиялар паркі» АҚ-мен индукциялық мутагенезді принципті түрде жаңа бастапқы формаларды құру көзі ретінде пайдалану бойынша зерттеулері синтетикалық іріктеу мүмкіндіктерін кеңейтеді, олардың әсеріне төзімді мутант желілерін алады. Абиотикалық стресс факторлары, сондай-ақ оң белгілер кешені бар мутант линияларын тікелей көбейту арқылы жаңа сорттарды өсіру уақытын айтарлықтай қысқартады.
Қазіргі таңда арпа өсімдіктері жаңа жасушылар шығару сатысында, өсімдіктерге жүйелі күтім жасалуды. Бүкіл іріктеу үдерісі және әрбір сынаманы жинау мен бастыру да шағын өлшемді селекциялық техниканың жоқтығынан қолмен жүргізілетінін ерекше атап өткен жөн. Бұл ғылымға, сүйікті селекциялық кәсібіне берік ғалымдар тобының әрбір өсімдікке, әрбір дәнге деген тынымсыз еңбегі!
